Algemene inleiding

Nieuwe kerndoelen Bewegen en Sport

Leerlingen spelen een tikspel in de gymzaal.

Kijken naar wat er gebeurt

Een leerling kiest voor de derde keer dezelfde springhoogte. Twee andere leerlingen raken verwikkeld in een discussie over een spelregel. Verderop krijgt een groep het spel wel aan de gang, maar lukt het nog nauwelijks om het zelfstandig te organiseren. Een kind keert intussen steeds terug naar dezelfde beweegsituatie.

Kijkopdracht – eerste observatie

Kijk naar de leerling die voor de derde keer dezelfde springhoogte kiest. Beschrijf eerst uitsluitend wat je ziet. Noteer daarna één mogelijke interpretatie en wat je nog moet uitzoeken om die te toetsen.

Kopieer je drie notities naar je eigen aantekeningen. Je gebruikt ze opnieuw bij de slotreflectie en in module 5.

Beschrijf eerst wat de leerling doet. Onderzoek daarna wat dit gedrag kan betekenen en welke rol de beweegsituatie speelt. Vervolgens bepaal je of en hoe je handelt.

In deze leeromgeving gebruik je de kerndoelen Bewegen en Sport om gerichter te kijken naar wat leerlingen doen en je keuzes als begeleider te onderbouwen.

De brede opdracht van onderwijs in bewegen

Onderwijs in bewegen heeft een brede opdracht. Kinderen leren deelnemen aan beweegactiviteiten en ontwikkelen hun mogelijkheden om te bewegen. Zij bewegen met anderen en doen ervaringen op die van invloed kunnen zijn op hoe zij bewegen beleven en waarderen. Onderzoek naar onderwijs in bewegen beschrijft daarnaast psychomotorische, affectieve, sociale en cognitieve uitkomsten van uiteenlopende interventies . Zulke onderzoeksuitkomsten zijn niet zonder meer zelfstandige doelen van het vak; daarvoor blijft de curriculaire opdracht leidend.

Die brede opdracht is niet pas met de nieuwe kerndoelen ontstaan. In de kerndoelen uit 2006 waren deelname aan de beweegcultuur, samen bewegen, reguleren en het inschatten van de eigen beweegmogelijkheden al herkenbaar.

In module 1 vergelijk je de kerndoelen uit 2006 met de nieuwe formuleringen. Je onderzoekt welke onderdelen herkenbaar blijven en waar het accent verschuift.

Voor het primair onderwijs worden drie samenhangende kerndoelen onderscheiden.

Kerndoel 38Leren bewegenDe leerling ontwikkelt zich in het bewegen.Kerndoel 39Samen bewegenDe leerling beweegt samen met anderen.Kerndoel 40Betrokken bewegenDe leerling geeft betekenis aan bewegen.

Kerndoel 38 – Leren bewegen

De leerling ontwikkelt zich in het bewegen.

In module 2 vergelijk je de landingen bij dezelfde springhoogte. Kijk meteen na enkele pogingen en nog eens in een volgende les. Buigt de leerling de knieën bij de landing? Blijft de leerling in balans? Een verbetering tijdens het oefenen geeft je een reden om later opnieuw te kijken of die verandering terugkomt.

Kerndoel 39 – Samen bewegen

De leerling beweegt samen met anderen.

In module 3 kijk je op twee manieren naar hetzelfde spel. Bij 39A vraag je wie verantwoordelijkheid neemt voor deelname, bijvoorbeeld door een leerling weer bij het spel te betrekken. Bij 39B kijk je wie het spel regelt, bijvoorbeeld door samen een nieuwe afspraak te maken als het stilvalt.

Kerndoel 40 – Betrokken bewegen

De leerling geeft betekenis aan bewegen.

In module 4 nodig je de leerling uit om twee beweegopstellingen te verkennen. Vraag welke opstelling de leerling wil proberen en wat die tijdens het bewegen merkt (40A). Vraag daarna welke vorm aanspreekt en wat daarin voor de leerling telt (40B).

Dezelfde beweegsituatie roept verschillende vragen op. Verbetert de uitvoering? Hoe houden leerlingen rekening met elkaar? En hoe ervaart de leerling de activiteit? De vraag die je onderzoekt, bepaalt waar je op let.

Een kerndoel is geen activiteit

Kerndoelen geven richting aan het onderwijs gedurende de schoolloopbaan. Ze beschrijven niet wat iedere leerling na één afzonderlijke les moet kunnen. In de officiële kerndoelen staat welke inhoud wordt aangeboden en welke ervaringen, inspanningen of ontwikkeling worden beoogd.

Drie aangeboden springhoogtes vertellen nog niet wat leerlingen leren. Een teamspel laat evenmin vanzelf zien of zij leren samen te bewegen. En als een leerling steeds dezelfde activiteit kiest, weten we nog niet waarom.

Bij het onderzoeken van een beweegsituatie onderscheiden we:

Aanbod
Wat wordt aangeboden?
Bedoeling
Wat wordt daarmee beoogd?
Leerlinghandelen
Wat doet de leerling daadwerkelijk?
Mogelijke ontwikkeling
En welke aanwijzingen zijn er dat daarin iets verandert?

De vier vragen beschrijven geen vaste oorzaak-gevolgketen. Ook bij een zorgvuldig ontworpen beweegsituatie blijft de vraag wat een leerling doet en wat die daarvan leert.

Tussenstap – een uitspraak toetsen

Een leerling kiest drie keer dezelfde hoogte. Lees de drie uitspraken hieronder. Welke kun je rechtstreeks toetsen door te kijken? Bij welke heb je aanvullende informatie nodig?

Bekijk de feedback

Alleen de herhaalde keuze is direct waarneembaar. De andere uitspraken vragen aanvullende informatie. Een volgende observatie of een korte leerlingvraag kan nuttiger zijn dan de hoogte meteen te veranderen.

Onderzoekers maken onderscheid tussen wat een leerling tijdens het oefenen laat zien en wat op leren wijst bij een latere poging of onder andere omstandigheden . Een betere uitvoering tijdens één poging kan ook samenhangen met veranderde taakeisen of tijdelijke omstandigheden. Vergelijk daarom meerdere pogingen en kijk wat later terugkomt.

Onderzoek wijst erop dat onderwijs en interventies de motorische competentie van kinderen kunnen verbeteren . Bij een individuele leerling onderzoek je de ontwikkeling door uitvoeringen op verschillende momenten en, waar passend, in verschillende situaties te vergelijken.

Wat zien we en wat vullen we zelf al in?

We zien een leerling iets doen en bedenken vaak meteen waarom die leerling dat doet.

Waarneming Een leerling raakt twee minuten de bal niet.
Interpretatie De leerling doet weinig mee.
Mogelijke verklaring De leerling begrijpt het spel niet.

Die drie uitspraken hebben niet dezelfde status.

Bij het onderzoeken van beweeggedrag helpen deze vragen:

Kijk eerst of je met een tweede observatie meer te weten komt. Wil je begrijpen hoe de leerling de activiteit ervaart of waarom die steeds dezelfde keuze maakt? Stel dan een korte, open vraag.

Onderzoek naar de stem van leerlingen in het primair bewegingsonderwijs laat zien wat hun eigen verhaal kan toevoegen aan wat je tijdens de les waarneemt .

Professioneel handelen begint daarom niet altijd met veranderen.

Soms begint het met beter kijken.

Betekenis ontstaat niet buiten de leerling om

Een leerling kiest steeds dezelfde activiteit. Toch kan de reden per les verschillen. Een uitdaging die jou aantrekkelijk lijkt, kan voor de leerling heel anders aanvoelen. En een activiteit die vandaag weinig aanspreekt, kan later wel uitnodigen.

Onderzoek naar betekenisvolle ervaringen binnen bewegingsonderwijs laat zien dat onder andere sociale interactie, plezier, ervaren uitdaging, motorische competentie en persoonlijke relevantie een rol kunnen spelen in hoe jonge mensen hun ervaringen waarderen .

Literatuur over Meaningful Physical Education (MPE) biedt een aanvullend vakdidactisch perspectief op betekenisvolle ervaringen. Betekenis ligt niet vast in een activiteit, maar hangt mede samen met de leerling, eerdere ervaringen, anderen en de beweegcontext. De empirische basis van MPE is nog in ontwikkeling en bestaat deels uit kwalitatieve en kleinschalige studies . MPE is daarbij geen officiële definitie of theoretische grondslag van kerndoel 40.

Vraag de leerling zo nodig twee situaties te vergelijken. Dat kan helpen wanneer het lastig is om onder woorden te brengen wat een activiteit prettig, spannend of uitdagend maakt.

Drie kerndoelen, één beweegpraktijk

De kerndoelen beschrijven leren bewegen, samen bewegen en betrokken bewegen afzonderlijk. Tijdens één activiteit kunnen die perspectieven tegelijk een rol spelen.

Op de foto steunt een leerling met beide handen op een gymkast en wijzen de benen omhoog. Enkele klasgenoten kijken toe. Dit moment geeft je een aanknopingspunt om gerichter naar de uitvoering te kijken.

Een leerling steunt met beide handen op een gymkast en heeft de benen omhoog. Enkele klasgenoten kijken toe.
Kijk bij een volgende poging hoe de leerling op de handen steunt en wat er vóór en na dit moment gebeurt. Observeer hoe de leerlingen hun beurten afstemmen en vraag de leerling hoe die de uitdaging ervaart.

Kies welk kerndoel je aandacht richt. De kaarten hieronder brengen je terug naar de springsituatie uit de openingsscène. Kies daar één kijkrichting en bepaal wat je wilt observeren of vragen.

Toepassen – focus en wat meespeelt

38 · Leren bewegenVergelijk de landingen bij dezelfde springhoogte na enkele pogingen en in een volgende les.
39 · Samen bewegenKijk hoe leerlingen bij twee springplekken de beurtverdeling regelen en wie anderen bij het springen betrekt.
40 · Betrokken bewegenVraag welke opstelling de leerling wil proberen, wat die daar merkt en wat aan de activiteit aanspreekt.

Kies één kijkrichting. Leg uit waarom die bij je vraag past. Noteer wat je wilt observeren of vragen en welk ander perspectief in deze situatie meespeelt.

Verdiepen met de boeken

In de modules gebruik je begrippen, modellen en praktijkvoorbeelden uit Onderwijs in bewegen op de basisschool om je keuzes in de gymles te onderbouwen. Denk aan de keuze om de beweeguitdaging aan te passen, een spelregel te verduidelijken of een leerling gerichte leerhulp te geven. Bij voorbeelden voor groep 1–2 verwijzen we waar passend ook naar Beter spelen en bewegen met kleuters. Je kunt alle modules volgen zonder de boeken in huis te hebben.

Wil je een leskeuze verder onderzoeken? Gebruik de gerichte boekverwijzing bij die leskeuze. Die vermeldt de gebruikte editie en het hoofdstuk of de pagina.

Bekijk het boek Onderwijs in bewegen op de basisschoolBekijk het boek Beter Spelen en Bewegen met Kleuters

Vijf modules

De vijf modules laten je oefenen met kijken, redeneren en handelen in beweegsituaties.

  1. Nieuwe kerndoelen Bewegen en Sport

    Wat verandert er werkelijk?

    Je vergelijkt de kerndoelen uit 2006 met de nieuwe formuleringen en oefent met het onderscheid tussen de officiële tekst, de SLO-toelichting en je eigen interpretatie.

  2. Kerndoel 38: Leren bewegen

    Welke verschillen zien we tussen pogingen, momenten en situaties? En wat kunnen we op basis daarvan wel of nog niet zeggen over leren bewegen?

  3. Kerndoel 39: Samen bewegen

    Hoe ontstaan deelname, verantwoordelijkheid en het regelen van activiteiten in de wisselwerking tussen leerlingen, taak, regels en de begeleiding?

  4. Kerndoel 40: Betrokken bewegen

    Welke beweegcontexten verkent de leerling? Hoe onderzoek je samen welke activiteiten bij diens ervaringen en voorkeuren passen?

  5. Integratie, transfer en professionele reflectie

    Pak de drie notities uit de eerste kijkopdracht erbij. Gebruik ze om een voorlopige werkhypothese te formuleren en te bepalen hoe je die in een volgende les kunt toetsen.

    • Dit zag ikNeem je eerste waarneming over en voeg toe wat je later zag.
    • Dit denk ik dat het kan betekenenFormuleer een voorlopige verklaring en schrijf op wat je verwacht te zien als die klopt.
    • Dit wil ik nog uitzoekenKies een volgende observatie of leerlingvraag waarmee je de verklaring kunt toetsen.

De ontwikkellijn door de reeks

In de eerste kijkopdracht leg je een waarneming, een mogelijke interpretatie en een open vraag vast. In de volgende modules oefen je met vergelijken over tijd, kijken naar afstemming en het bevragen van de leerling. In module 5 keer je terug naar je eerste notities. Met wat je inmiddels weet, kies je een volgende stap en kijk je opnieuw wat er gebeurt.

Beter kijken, begrijpen en handelen

Bij een beweegsituatie bepaal je eerst wat je wilt begrijpen. Dat helpt je te kiezen wat je observeert, welke vraag je stelt en wat je eventueel aanpast.

Drie vragen helpen om van kijken naar handelen te komen:

Kiest een leerling steeds dezelfde springhoogte en weet je nog niet waarom? Kijk nog een keer of vraag wat die hoogte voor de leerling prettig of uitdagend maakt. Met dat antwoord kun je beter afwegen of je het arrangement aanpast, leerhulp geeft of verder observeert.

Reflectie – terug naar de beginsituatie

Lees de notities uit de eerste kijkopdracht terug. Vul de drie regels opnieuw in en neem beide versies mee naar module 5.

Bronnen

Officiële bronnen en curriculuminformatie

Rijksoverheid. (2026). Vernieuwen curriculum primair onderwijs en voortgezet onderwijs. Bekijk actuele stand van zaken [officiële bron]

SLO. (2025). Definitieve conceptkerndoelen bewegen en sport inclusief toelichtingsdocument. SLO. Bekijk officiële SLO-publicatie [officiële bron]

SLO. (2026). Actualisatie van de kerndoelen. SLO. Bekijk actuele informatie van SLO

SLO. (2026, 23 september). Wijzigingen bundels kerndoelen. https://www.slo.nl/thema/meer/actualisatie-kerndoelen-examenprogramma/actualisatie-kerndoelen/wijzigingen-bundels-kerndoelen/

Wetenschappelijke verdieping

Beni, S., Fletcher, T., & Ní Chróinín, D. (2017). Meaningful experiences in physical education and youth sport: A review of the literature. Quest, 69(3), 291–312. DOI / publicatie

Cardiff, G., Beni, S., Fletcher, T., Bowles, R., & Ní Chróinín, D. (2024). Learning to facilitate student voice in primary physical education. European Physical Education Review, 30(3), 381–396. DOI / publicatie

Dudley, D., Mackenzie, E., Van Bergen, P., Cairney, J., & Barnett, L. (2022). What drives quality physical education? A systematic review and meta-analysis of learning and development effects from physical education-based interventions. Frontiers in Psychology, 13, 799330. DOI / publicatie

Girona-Durá, C., Ferriz-Valero, A., García-Taibo, O., & Baena-Morales, S. (2026). Meaningful Physical Education in focus: A scoping review. European Journal of Education, 61(3), e70739. DOI / publicatie

Iannucci, C., & Parker, M. (2022). Student voice in primary physical education: A 30-year scoping review of literature. Journal of Teaching in Physical Education, 41(3), 466–491. DOI / publicatie

Khodaverdi, Z., O’Brien, W., Duncan, M., & Clark, C. C. T. (2022). Motor competence interventions in children and adolescents - theoretical and atheoretical approaches: A systematic review. Journal of Sports Sciences, 40(20), 2233–2266. DOI / publicatie

Lorås, H. (2020). The effects of physical education on motor competence in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Sports, 8(6), 88. DOI / publicatie

Soderstrom, N. C., & Bjork, R. A. (2015). Learning versus performance: An integrative review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 176–199. DOI / publicatie

Functie van de wetenschappelijke literatuur

De wetenschappelijke bronnen hierboven worden in deze leeromgeving gebruikt om vakdidactische en professionele vragen te verdiepen. Zij dienen niet als bewijs voor de inhoud of geldigheid van de officiële Nederlandse kerndoelen. Voor de formulering, status en bedoeling van de kerndoelen blijven SLO, OCW/Rijksoverheid en de officiële wet- en regelgeving de primaire bronnen.