In de gymzaal of op het sportveld ontspoort een spel meestal niet van het ene op het andere moment. Ontsporing ontstaat door een opeenstapeling van prikkels.
Vaak begint het juist prettig: de groep is in beweging, het tempo past, leerlingen doen mee en lijken betrokken. Gaandeweg kan er echter iets verschuiven. Rollen veranderen, regels krijgen meer gewicht of raken juist uit beeld; de energie verandert.
Als vakleerkracht voel je die verandering in energie vaak al snel. De neiging om dan direct in te grijpen is begrijpelijk: fluiten, corrigeren, het spel stilleggen. Toch kan het op zo’n moment helpend zijn om heel even te wachten en eerst te kijken wat er precies gebeurt. Gedrag in de gymzaal staat namelijk zelden op zichzelf; het is meestal een reactie op wat het spel en de groep samen oproepen.
Gedrag als signaal
Kijken vóór corrigeren betekent niet dat je niets doet. Het is een bewuste professionele keuze om eerst te begrijpen wat er speelt, voordat je handelt. In de gymzaal komen veel factoren samen: beweging, competitie, sociale verhoudingen en prikkels. Wanneer de spanning oploopt, neemt de belasting voor de groep toe en dat kan zichtbaar worden in gedrag.
Denk bijvoorbeeld aan een tikspel met veel wisselende rollen. Zo’n spel vraagt snelle reacties van individuele leerlingen, maar ook voortdurende afstemming binnen de groep. Wie jaagt, wie vlucht, en wie is nu aan de beurt? Sommige leerlingen kunnen daar soepel in meebewegen, terwijl anderen het overzicht verliezen. De onrust neemt toe en kleine verstoringen stapelen zich op.
Dat verstorende gedrag komt voort uit de overbelasting van het kind of de groep. Ze verliezen de controle over de situatie en proberen weer grip te krijgen. Een leerling kan bijvoorbeeld aandacht zoeken om spanning kwijt te raken, een ander wijkt van de regels af om uit een vastgelopen rol te komen, en weer een ander haakt af om afstand te nemen. Dat maakt het gedrag niet wenselijk, maar wel begrijpelijk. En juist dat is van belang.
Door in het moment vóór het ingrijpen even rustig te kijken, kun je gedrag lezen als signaal. De vraag verschuift dan van ‘wie doet het fout?’ naar ‘wat vraagt deze oefening, en waar wordt dat te veel voor deze leerling?’
Gericht ingrijpen
Begrijpen is geen eindpunt. Ingrijpen hoort bij jouw vak. Maar dit nieuwe uitgangspunt zorgt er voor dat de plek waarop je ingrijpt verandert. In plaats van het verstorende kind te bestraffen, pas je het spel en de situatie aan.
Begrenzen verliest zijn werking wanneer het geen aansluiting heeft bij wat de groep kan dragen. Een fluitsignaal terwijl de spanning al hoog is, kan die belasting zelfs vergroten. Een grens die past bij de draagkracht van de groep werkt vaak regulerender. Dat kan betekenen dat je het speelveld verkleint, een regel weglaat of juist vereenvoudigt, of kiest voor een korte pauze of herstart. Door tempo, ruimte, rollen of regels aan te passen, of door letterlijk even naast een leerling te gaan staan en hardop te benoemen wat je ziet gebeuren, help je de groep weer overzicht te krijgen.
Afsluitend
Kijken vóór corrigeren vraagt om vertraging en om het durven laten lopen terwijl de groep in beweging is. Dat is spannend; het vraagt vertrouwen in je eigen vakmanschap. Maar als het je lukt, levert die houding je veel op: de kinderen ervaren minder stress, hebben de rust om te ontwikkelen en de groep functioneert in harmonie.
Herken jij dit uit jouw eigen lessen? Heb je het idee dat corrigeren soms meer spanning oproept dan het oplost? We horen graag hoe jij hier mee omgaat! Deel het in een reactie onder aan deze pagina.
Op dit moment zijn we bezig met het ontwikkelen van een onlinecursus over dit onderwerp. In deze cursus leren we je hoe je kunt zien waar zelfregulatie onder druk komt te staan en hoe je daar als professional mee om kunt gaan. De pilot-versie is nu beschikbaar voor een sterk gereduceerd tarief. In ruil daarvoor willen we jou vragen om ons feedback te geven: sluit de inhoud aan bij jouw dagelijkse praktijk? Wat helpt je verder? Waar loop je nog tegenaan? Jouw ervaringen en feedback nemen we graag mee in de verdere ontwikkeling van de cursus.
Bekijk hier gratis het eerste thema uit de onlinecursus, of druk op de knop om hem direct aan te schaffen.